TEDEYÎ
KILMNUS ……………………………………………………………………………………………………. v
ÖZET…………………………………………………………………………………………………………… vi
ABSTRACT…………………………………………………………………………………………………vii
VATEYO VERÎN………………………………………………………………………………………..viii
TEDEYÎ ……………………………………………………………………………………………………….. x
KILMNUŞTEYÎ …………………………………………………………………………………………xvii
DESTPÊK …………………………………………………………………………………………………….. 1
Amanc ………………………………………………………………………………………………………. 2
Metodolojî …………………………………………………………………………………………………. 2
Çarçewa …………………………………………………………………………………………………….. 3
Sînor û Sînordarîye……………………………………………………………………………………… 3
Ehemîyet……………………………………………………………………………………………………. 3
Lîteratur…………………………………………………………………………………………………….. 4
1.EDEBÎYATO KLASÎK Û EDEBÎYATÊ KLASÎK YÊ ZAZAKÎ……………………… 5
1.1. Zazakî de Metnê Tewr Verînî…………………………………………………………………. 7
1.2. Destpêkê Edebîyatê Klasîkî……………………………………………………………………. 8
1.3. Çimeyê Edebîyatê Klasîkî……………………………………………………………………. 11
1.3.1. Çarçewayê Tarîxî de Edebîyato Klasîk ……………………………………………. 11
1.3.2. Çimeyê Fikrî yê Edebîyatê Klasîkî………………………………………………….. 13
1.3.2.1. Unsûrê Dînî ……………………………………………………………………………. 13
xi
1.3.2.1.1. Unsûrê Îslamî …………………………………………………………………… 14
1.3.2.1.1.1. Qur’ano Kerîm……………………………………………………………. 14
1.3.2.1.1.2. Pêxember û Hedîseyê Ey ……………………………………………… 14
1.3.2.1.1.3. Eqaîd û Kelam ……………………………………………………………. 16
1.3.2.1.1.4. Fiqih………………………………………………………………………….. 18
1.3.2.1.1.5. Kesayetê Dînî-Tarîxî……………………………………………………. 18
1.3.2.1.1.6. Unsûrê Tesewufî…………………………………………………………. 20
1.3.2.2. Unsûrê Farisî ………………………………………………………………………….. 23
1.3.2.3. Unsûrê Kulturê Îranî /Asyayî……………………………………………………. 23
1.4. Edebîyato Klasîk Tayê Tewirê Nezmî …………………………………………………… 24
1.4.1.Tewirê ke Beytan ra Yenê Meydan ………………………………………………….. 26
1.4.1.1. Qesîde……………………………………………………………………………………. 27
1.4.1.2. Xezele……………………………………………………………………………………. 28
1.4.1.3. Qite……………………………………………………………………………………….. 30
1.4.1.4. Mesnewî ………………………………………………………………………………… 30
1.4.2. Tewirê Nezmî yê Qijekî…………………………………………………………………. 32
1.4.2.1. Yewmisra: Azade ……………………………………………………………………. 32
1.4.2.2. Dimisra: Ferde………………………………………………………………………… 33
1.4.2.3. Çarmisra: Ruba’î û Dibeyte ……………………………………………………… 34
- MELA HUSEYNÊ DILBI (1929-2007): HEYAT, PERWERDE Û ESRÊ EY…. 36
2.1. Heyatê Ey ………………………………………………………………………………………….. 36
xii
2.2. Perwerdeyê Ey……………………………………………………………………………………. 37
2.3. Melatîya Ey ……………………………………………………………………………………….. 40
2.4. Eserê Ey…………………………………………………………………………………………….. 40
2.5. Hetê Muhtewa ra Eserê Mela Huseynî…………………………………………………… 42
2.5.1. Deftero Yewin ……………………………………………………………………………… 42
2.5.2. Deftero Diyin ……………………………………………………………………………….. 46
2.5.3. Deftero Hîrêyin…………………………………………………………………………….. 48
2.5.4. Deftero Çarin ……………………………………………………………………………….. 52
2.5.5. Deftero Pancin ……………………………………………………………………………… 56
2.5.6. Deftero Şeşin ……………………………………………………………………………….. 59
2.5.7. Deftero Hewtin …………………………………………………………………………….. 60
2.5.8. Deftero Heştin………………………………………………………………………………. 61
2.5.9. Deftero Newin ……………………………………………………………………………… 63
2.5.10. Deftero Desin……………………………………………………………………………… 63
2.5.11. Deftero Yewendesin ……………………………………………………………………. 66
2.5.12. Deftero Diyêsin…………………………………………………………………………… 67
2.5.13. Deftero Hîrêyesin………………………………………………………………………… 68
2.5.14. Deftero Çaresin…………………………………………………………………………… 69
2.5.15. Deftero Panciyesin………………………………………………………………………. 72
2.5.16. Deftero Şiyesin …………………………………………………………………………… 77
2.5.17. Deftero Hewtiyesin……………………………………………………………………… 79
2.5.18. Deftero Heştiyesin ………………………………………………………………………. 81
2.5.19. Deftero Newiyesin ………………………………………………………………………. 83
- TRANSKRÎPSÎYONÊ DEFTERAN…………………………………………………………… 84
3.1. Deftero Yewin ……………………………………………………………………………………. 85
xiii
3.1.1. Mewlîdê Nebî (s.a.w) (r. 6-20)……………………………………………………….. 85
3.1.2. Du‘a (r. 21-24)……………………………………………………………………………… 93
3.1.3. Dîwan (r. 25-31) …………………………………………………………………………… 96
3.1.4. Qesîdey ‘Emrî (r. 31-36)………………………………………………………………. 100
3.2. Deftero Diyin……………………………………………………………………………………. 104
3.2.1. Eman Nefso Ti Žalim î (r. 1-4)……………………………………………………… 104
3.3. Deftero Hîrêyin…………………………………………………………………………………. 106
3.3.1. Ellahî Xulq Kerd Yew Dariki (r. 90-96)…………………………………………. 106
3.3.2. Qesîde (Ti Çi Cewab Donê Xwu Rî) (r. 97-100)……………………………… 110
3.3.3. Mî‘racê Nebî (r. 142-190)…………………………………………………………….. 113
3.3.4. Wefatê Nebî (r. 142-190)……………………………………………………………… 143
3.3.5. Îlham (Ena Dunya Xwura Fanî Ya) (r. 217-237) …………………………….. 153
3.3.6. Qesîde (Çi Bû Bira Eno Śirrê Ma) (r. 238-240) ………………………………. 171
3.3.7. ‘Elametê Qîyamete (r. 245-251)……………………………………………………. 173
3.3.8. Kitabê Tuḥfetûl Îman (r. 253-262) ………………………………………………… 178
3.4. Deftero Çarin……………………………………………………………………………………. 184
3.4.1. Îlham (Ti Biewnê Śungê Xaliqî) (r. 1-2) ………………………………………… 184
3.4.2. Micadeleyê Nefsî (r. 75-83)………………………………………………………….. 186
3.5. Deftero Pancin………………………………………………………………………………….. 191
3.5.1. Mebḥesê Ġefletî (r. 26-34) …………………………………………………………… 191
3.5.2. Tarîxê Mirûrê Zeman (r. 87-108) ………………………………………………….. 197
3.5.3. Ẕikrê May û Pî Pêġemberan (r. 108-111)……………………………………….. 198
3.5.4. Mebḥesê Pêġemberanê Ma /Konca Medfûn Kerdî (r. 112-114) ………… 199
3.5.5. Ṣeḥabî Konca Medfûn ê (115-116)………………………………………………… 200
3.6. Deftero Şeşin ……………………………………………………………………………………. 202
xiv
3.6.1. Mebḥesê Qiyamete (r. 35-43)…………………………………………………………… 202
3.7. Deftero Hewtin …………………………………………………………………………………. 204
3.8. Deftero Heştin ………………………………………………………………………………….. 204
3.8.1. Îlham (Eya Mela To rî Vono) (r. 68-77)…………………………………………. 204
3.8.2. Îlham (Heywax Axirzeman) (r. 78-80)…………………………………………… 206
3.8.3. Îlham (Herew Wardê Hewnê Xefletî) (r. 81-85) ……………………………… 208
3.8.4. Îlham (Warzê Axirzeman) (r. 85-89)……………………………………………… 215
3.9. Deftero Newin ………………………………………………………………………………….. 218
3.10. Deftero Desin …………………………………………………………………………………. 218
3.10.1. Sual- Cewab (r. 1-16) ………………………………………………………………… 218
3.10.2. Qey Cenî rî Va (r. 17)………………………………………………………………… 225
3.10.3. Mîhnenaṭon (Qisawetî) (r. 18)…………………………………………………….. 226
3.10.4. Eno Yew Vatey Ki Mi Va (r. 19) ………………………………………………… 226
3.10.5. Qey Mergî Vono (r. 20)……………………………………………………………… 227
3.10.6. Telewîzyon (r. 21) …………………………………………………………………….. 228
3.10.7. Zûlum Meke Zûlum Zor o (r. 22) ………………………………………………… 228
3.10.8. Dunya Weş a Zey Engemîn (r. 26-29)………………………………………….. 231
3.10.9. Ez Yew Ḥedîseyke Vono (r. 30-33) …………………………………………….. 233
3.10.10. Xaṭûn Ti Alṭûn a (r. 34) ……………………………………………………………. 236
3.10.11. Qey Dunya Vono (r. 37) …………………………………………………………… 238
3.11. Deftero Yewendesin ………………………………………………………………………… 239
3.12. Deftero Diyesin ………………………………………………………………………………. 239
3.13. Deftero Hîrêyesin ……………………………………………………………………………. 239
3.13.1. Îlham (Bira Ti Mewnê Heyato) (r. 17-21)…………………………………….. 239
3.13.2. Îlham (Ti Se Vonê Bira Xwu Rî) (r. 23-24) ………………………………….. 243
xv
3.14. Deftero Çaresin……………………………………………………………………………….. 244
3.14.1. Hîkaye (r. 1-7) ………………………………………………………………………….. 244
3.14.2. Eno Ḥîkaye ‘Elî Barut (r. 8-9) …………………………………………………….. 250
3.14.3. Îlham (Xatune) (r. 10)………………………………………………………………… 251
3.14.4. Îlham (Keyna Qic Ma Nêdono) (r. 11-12)…………………………………….. 252
3.14.5. Îlham (Tewbe Ya Rebb Ti Ġefar î) (r. 13-16) ……………………………….. 254
3.14.6. Îlham (Heywax Bira Axirzeman) (r. 17-24)………………………………….. 257
3.14.7. Îlham (Hes Kena Muĥemmed Mustafay) (r. 24-28)……………………….. 262
3.14.8. Îlham (Rîca Ma Ena To ra) (r. 29-30)…………………………………………… 265
3.14.9. Îlham (Ellah Ti Şîrîn Pak î) (r. 31-37) ………………………………………….. 266
3.15. Deftero Panciyesin ………………………………………………………………………….. 269
3.15.1. Vono Lacê Şarî Rê (r. 9)…………………………………………………………….. 269
3.15.2. Ame Qelbê Mi (Heywax Bira ‘Emir Qedîya Şiyo) (r. 10 û13) ………… 270
3.15.3. Îlham (Ena Dunya Çendê Weş a) (r. 14 û 15) ……………………………….. 271
3.15.4. Qeybi Nimac Vono (r. 16 û 18)…………………………………………………… 272
3.15.5. Îlham (r. 19)……………………………………………………………………………… 273
3.15.6. Xwu Haya (Bi) Kê Qey Îllahî (r. 20)……………………………………………. 274
3.15.7. Îlham (Xeberî Mede Eya Mela) (r. 21-22)…………………………………….. 276
3.15.8. Ḥerbê Orisî (r. 23-25) ………………………………………………………………… 277
3.15.9. Weqtê Meseley Şêx Se‘îd Efendî Di (r. 26) ………………………………….. 277
3.15.10. Em Emey Ema Mîron (r. 26) …………………………………………………….. 277
3.15.11. Eman Neman Begê Min o (r. 27)……………………………………………….. 278
3.15.12. Sual-Cewab (r. 28-29) ……………………………………………………………… 279
3.15.13. Ḥuseyn Warişt Medîne ra (r. 31-32)…………………………………………… 280
3.15.14. Bira Venda Dunya Medê (r. 33û34) …………………………………………… 281
xvi
3.15.15. Şêx Se‘îd Şêxê Ma Wo …………………………………………………………….. 282
3.15.16. Şêx Se‘îdê Ma Wardeno (r. 35û37) ……………………………………………. 282
3.15.17. Hîkaye (Ena Meseley Melakanî) (r. 39-41)…………………………………. 285
3.16. Deftero Şiyesin ……………………………………………………………………………….. 285
3.17. Deftero Hewtiyesin………………………………………………………………………….. 285
3.17.1. (Heywax Bira Axirzeman) (r. 5-12) …………………………………………….. 285
3.17.2. Îlham (Heywax Dewrê Zeman) (r. 13-17)…………………………………….. 290
3.17.3. (Dinya War a Merg Esto) (r. 19-22)…………………………………………….. 294
3.17.4. Îlham (Heywax Qewmê Zeman) (r. 24û27) ………………………………….. 297
3.17.5. Îlham (Eno Çi Derd o Homayî Da) (r. 28-30) ……………………………….. 299
3.17.6. Îlham (Eman Ya Reb Ti Ġefar î) (r. 31û36) ………………………………….. 301
3.17.7. Îlham (Ellah Ti Žonê Derdî) (r. 37-39)…………………………………………. 305
3.17.8. Îlham (Eman Ya Reb Ti Ĥadir î) (r. 40-47)…………………………………… 307
3.18. Deftero Heştiyesin…………………………………………………………………………… 312
3.18.1. Bîsmîllahîrreḥmanîrrahîm (Weqta kê Yi Îman Teblîġ Kerd) (r. 1-5)… 312
3.18.2. Fetḥê Mekeyî (r. 6-7)…………………………………………………………………. 314
3.18.3. Mi‘rac (r. 7 û 8) ………………………………………………………………………… 315
3.18.4. (Venda To Da Ti Rebbê Ma) (r. 8-9)……………………………………………. 315
3.18.5. (Eya Îbadet Benî Adem) (r. 9-11)………………………………………………… 316
3.18.6. Muqaletê Ḥeḍretê Huseynî (r. 11û21) ………………………………………….. 317
PEYNÎ………………………………………………………………………………………………………. 324
ÇIMEYÎ ……………………………………………………………………………………………………. 327
ÎLAWEYÎ………………………………………………………………………………………………….. 333
Adak, Abdurrahman, Destpêka Edebîyata Kurdî ya Klasîk, Nûbihar, İstanbul, 2014.
Adak, Abdurrahman, Teşeyên Nezmê, Nûbihar, İstanbul, 2019.
Adak, Abdurrahman, Edebîyatê Klasîkê Zazakî: Di peywen da Dîyalektên Edebî yên Kurdî û Edebîyatên Îslamî De Edebîyateke Klasîk Ya Derengmayî û Cihe Wê Di Nav Klasîzma Edebî, De. A. K. Beltekin İçinde, Zazakî û Zazayî Rêzexebatê Akademîkî, Peywend, Mardin, (2021).
Alıcı, Lutfi, Eski Türk Edebiyatında Nazım Şekilleri, L. Alıcı içinde, Üniversiteliler İçin Eski Türk Edebiyatına Giriş, Akçağ, Ankara, 2015.
Temel İslam Ansiklopedisi, Mevlit Maddesî, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul, 2019.
Aqtepî, Şêx Ebdurrehmanê, Dîwan (Amadekar: Mehmet Emîn Hevîdar), dara, İstanbul, 2019.
Bateyî, Mela Huseynê, Mewlûda Nebî / Mewlid-i Şerif (Çeviri /Werger: M. Xalid Sadînî), Peywend, Van, 2021.
Beg, Mehmet Emin Zeki, Kürtler ve Kürdistan Tarih, Nûbihar, İstanbul, 2021
Bilgegil, Kaya, Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, Cîldo 2.
Bolayır, Fethi, Edebiyat ve Kompozisyon Bilgileri, Sanem Matbaacılık San ve Tic. A.Ş, Ankara, 1988.
Cizîrî, Melayê, Dîwan (Mustensîx: Muhemmed Teyyar Paşa), Hîvda, İstanbul, 2019.
Çağmar, M. Edip, Edebi Açıdan Arapça Mevlitler, İlahiyat Yayınları, Ankara, (2004).
Çetişli, İsmail, Edebiyat Sanatı ve Bilimi, Akçağ, Ankara, 2021.
Dağılma, İbrahim, Edebiyato Modern ê Zazakî, Vir, İstanbul, 2022.
Dağılma, İbrahim, Tehlilê Şiirê Axpin Heyat ê Mela Aziz Bekiyi, Dergipak, 45, 2024.
Daş, Ozan, Türk Halk Müziğinde Hoyrat ve Gazel Türündeki Eserlerin Notaya Alınması Ve Müzik Eğitiminde Kullanılması (Elazığ-Harput Örneği) (Doktora Tezî). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2023.
Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Aydın Kitabevi, Ankara, 2012.
Dînewerî, Mela Perişanê, Perîşanname (Amedekar: Shahab Vali & Erol Şaybak). İstanbul, Avesta, 2023.
Doskî, Tehsîn Îbrahîm, Şerha Dîwana Ehmedê Xanî, Nûbihar, Ankara, 2025.
Eflatun, Muvaffak, Yüzyıllara Göre Eski Türk Edebiyatı Tarihi. M. Eflatun içinde, Üniversiteler İçin Eski Türk Edebiyatına Giriş, Akçağ, Ankara, 2015.
Eflatun, Muvaffak, Yüzyıllara Göre Eski Türk Edebiyatı Tarihi, M. Eflatun içinde, Üniversiteler İçin Eski Türk Edebiyatına Giriş, Akçağ, Ankara, 2015.
Ensarî, Muhammedê Şêx, Raro Raşt & Me’lûmatê Dînîye (Amadekar: Bîlal Zîlan), Nûbihar, Nûbihar
Firat, Şêx Selaheddîn, Beyatname, Vate, s. 10-12, 2002.
Hayyam, Ömer, Rubailar, Dokuz, İstanbul, 2019.
Hemedanî, Baba Tahîrê, Dubeytîyên Baba Tahîrê Hemedanî, Kurmancîkirin: Perwîz Cîhanî, Nûbihar, İstanbul, 2023.
Hunî, Mela Muhammedê Elî, Poncas Pêxembero Mu’ellim, İstanbul, Nûbihar, İstanbul, 2022
İSAM, İlmihal, C.1, Ankara, 2008.
İz, Fahîr, Eski Türk Edebiyatında Nazım 2, Akçağ, Ankara, 2012.
Kadir, Kamil, Bir Kurd Destanı ŞAHNAME, Sîtav yayınevi, Ankara, 2023.
Kahraman, Hayrettin, Fıkıh, c.13, Ankara, DİA, Ankara,1996.
Kavari, Mela Muhammedê, Risaleyê Kavari (Hedrekar: Murat Varol), Vir, İstanbul, 2023.
Kaya, Mahmut, İslâm Filozoflarından Felsefe Metinleri, Klasik Yayınları, İstanbul, 2010.
Kaya, Mahmut, Kindî: İslam Dünyasının Felsefeyle Tanışması. M. Kaya içinde, İslam Felsefesi Tarih ve Problemler, İstanbul: İSAM Yayınları, İstanbul, 2013.
Kılıç, Cevdet, Tasavvuf Felsefesi. B. A. Çetinkaya içinde, İslam Felsefesi, Grafiker Yayınları, Ankara, 2019.
Kırkan, Ahmet, Beşanê Edebîyatî ra Mulemma, Di Şaîranê Kurdan ra di şîîrê Bêhempayî: Mulemmaya Ehmedê Xanî û Mulemmaya Ehmedê Xasî. Şewçıla, Kovara Edebî û Hunerî, Hûmarê 7, Diyarbakır, 2012,
Kırkan, Ahmet, Bîyişa Pêxemberî Ya Osman Esad Efendî û Destpêkê Edebîyatê Klasîk Yê Kırmanckî, Vate, Îstanbul, 2018.
Koca, Osman, Divan Şiirinde Seçmeler, Beyan Yayınları, İstanbul, 2006.
Koç, Turan, Din Dili, İz Yayıncılık, İstanbul, 1998.
Kolcu, Hasan, Türk Edebiyatında Hece-Arûz Tartışmaları, Akçağ, Ankara, 2007.
Köksal, M. Fatih, Mevlid-Name, Türkiye Diyanet Vakfı, Ankara, 2011.
Kurij, Seyîtxan, Metnî Verîn yê Kirdkî, Lîs, Diyarbakır, 2017.
Kurnaz, Cemal, Eski Türk Edebiyatı, Gazi Kitabevi, Ankara, 2004.
Lezgîn, Roşan (2013, 05 28). Averşîyayişê Lehçeyanê Kurdkî de Rolê Edebîyatî. Şewçila, Kovara Edebî Hunerî, Humara 9. Wisar, Dîyarbakir, 2013.
Lezgîn, Roşan, Averşîyayişê Lehçeyanê Kurdkî de Rolê Edebîyatî. Şewçila, Kovara Edebî Hunerî, Dîyarbakir, 2013.
Lezgîn, Roşan, Dersê Ziwanî, Roşna, Diyarbekir, 2014.
Lezgîn, Roşan, Ferhengê Termanê Edebî, Roşna, Diyarbekir, 2022.
Merdimîn, W. K, Dîwan, Weşanxaneyê Peywend, İstanbul, 2015.
Mermer, Ahmet, Ahenk Unsûrları, Arûz Vezni, Kafiye ve Redif. Ahmet. Mermer içinde, Üniversiteler İçin Eski Türk Edebiyatına Giriş, Akçağ, Ankara, 2015.
Mermer, Ahmet, Eski Türk Edebiyatına Giriş. Ahmet Mermer içinde, Üniversiteler İçin Eski Türk Edebiyatına Giriş Akçağ, Ankara, 2015.
Nêribî, Mela Mehmedê, Beytay Key Şeyx Seîd Efendî. Şewçila, Kovara Edebî Kulturî, 2022.
Özdemir, Emin, Edebiyat Sözlüğü, Bilgi Yayınevi, Ankara, 2014.
Özkırımlı, Atilla, Türk Edebiyat Tarihi Cilt 1 (ansiklopedik), İnkılap Kitabevi, Ankara, 2004.
Özsoy, Mehmet Mehdî, Vengê Welatî, Roşna, Dîyarbakir, 2014.
Pala, İskender, Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, Kapı Yayinları, İstanbul, 2014.
Sadînî, M. Xalit, Mela Huseynê Bateyî, Weşanên Nûbihar, Îstanbul, 2010.
Sagniç, Feqî Huseyn, Dîroka Wêjeya Kurdî, Enstîtuya Kurdî ya Stanbolê, İstanbul, 2014.
Sami, Şemsettin, Kamusu’l-Alam, Şifa Yayınevi, İstanbul, 2012.
Seccâdî, Seyid Caffer, Tasavvuf ve İrfan Terimleri Sözlüğü, (H. Uygur, Çev.) Ensar Neşriyat, İstanbul, 2007.
Sekaronıj, Mela Orhan, (2023). Siyerê Nebi (Hedrekar: Murat Varol, Neşırxaneyê Vir, İstanbul, 2023.
Tarlan, Ali Nihat, Edebiyat Meseleleri, Ötüken, İstanbul, 1981.
Tavakkoli, Muhammed Rauf, Kürdistan Tasavvuf Tarihi, (Çeviren: Mehmet Polat), Hivda İletişim, İstanbul, 2010.
Temel İslam Ansiklopedisi, Mevlit Maddesî, Türkiye Diyanet Vakfı, İstanbul,2019.
Uzun, Mehmet. Destpêka Edebiyata Kurdî. İthaki, İstanbul, 2015.
Uzun, Mehmet Selim, Mela Huseyn Hênî û Eserê Ey. Kovara Vateyî, 2016.
Varol, Murat, Diwanê Huni (Tehlil u Metin). Universiteya Bingoli, Enstituya Zıwananê Ganiyan, Qısımê Zıwan U Edebiyatê Zazaki, Bingöl, 2025.
Vural, Murat, İslam Felsefesi Sözlüğü, Elis Yayınları Ankara, 2011.
Xasî, Ehmedê, Mewlîdê Kirdî (Açernayox: Zeynelabidîn Amedî. Diyarbekir, 1982.
Xasî, Ehmedê, Mewlidê Kirdî (Amadekar û Tadayiş: Roşan Lezgîn), Nûbihar, İstanbul, 2013.
Xasî, Ehmedê, Mewlîdê Kirdî, Amed. û Tad: Roşan Lezgîn, Nûbihar, İstanbul, 2013.
Yazar, İdris, Deyîranê Qerebegan û Sîwanî Ser O, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2020.
Yergin, Mehmet, Mewlıdê Mela Ehmedê Xasî: “MewlıduᵓN-NebıyyıᵓLQureyşıyyî” (Metn-Wekenıtış), Tezê Lîsansê Berzî. Mardîn: Unîversîteyê Artuklû yê Mardînî, Enstîtuyê Ziwananê Ganîyan yê ke Tirkiya de Ciwiyenê, Şaxê Mayzanistê Ziwan û Kulturê Kurdan, 2015.
Yergin, Mehmet, Mewlîdê Mela Ehmedê Xasî: “Mewlîdu’n-Nebiyyi’lQureyşiyyi” (Metn-Wekenitiş), Unîversîteyê Artuklû yê Mêrdînî Enstîtuyê Ziwananê Ganîyan, Tezê Masterê, Mêrdîn, 2015.
Yeşilkaya, Şahap, Edebîyatê Kırdkî (Zazakî) De Mewlıd û Mehemed ‘Elî Hunî. Çewlig: Unîversîteya Çewlig, Enstîtuyê Zîwananê Ganîyan yê Tirkîye, Ziwon û Edebîyatê Zazakî, Têza Mastir, 2014.
Yıldırım, Kadri, Eqîdeya Îmanê / İnanç Esasları, Weşanxaneyê Avesta, İstanbul, 2008.
Yıldırım, Kadri, Eqîdeya Îmanê/ Înanç Risalesi, Weşanxaneyê Avesta, İstanbul, 2008.
Yıldırım, Kadri, Baba Tahirê Uryan, Weşanxaneyê Avesta, İstanbul, 2013.
Yıldırım, Kadri, Dîwan (Ehmedê Xanî Külliyatı: 4), Weşanxaneyê Avesta, İstanbul, 2014.
Yılmaz, Heci Kamil, Ana Hatlarıyla Tasavvuf ve Tarikatlar, Ensar Neşriyat, İstanbul, 2009.
Zîlan, Bilal, Di Kitabê Muhemmedê Şêx Ensarî: “Raro Raşt” û “Me’lûmatê Dînîye” (Metn û Cigêrayiş), Weşanxaneyê Vateyî, İstanbul, 2017.
Zîlan, Bilal, Bı Kırdkî (Zazakî) Eserê Eqaîd û Fıqıhî Yê Menzûmî, Peywend, Mardin, 2021.
Zîlan, Bilal, Bı Kırdkî (Zazakî) Eserê Eqaîd û Fıqıhî Yê Menzûmî. A. K. Beltekin İçinde, Zazakî Û Zazayî Rêzexebatê Akedemîkî Peywend, Mardin, 2021.
Çimeyê Vatişkî
Ç1 (N***f Y****z) Hêne ra yo. Camêrd o, wende yo, 50 serre yo.
Ç2 (H***i E****i) Dewa Delavan ra yo. Camêrd o, wende yo, 80 serre yo.
Ç3 (N****t Y****z) Dewa Cewze ra yo. Camêrd o, wende yo, 82 serre yo.
Ç4 (A***t Z***n) Dewa Nêribî ra yo. Camêrd o, wende yo, 85 serre yo.
Ç5 (S****t K***ç) Dewa Pilêşkeran ra yo. Camêrd o, wende yo, 88 serre yo.
Ç6 (M****d M*******î) Dewa Muqrîyanî ra yo. Camêrd o, wende yo, 63 serre yo.
